Obieg dokumentów księgowych w firmie to ustalona droga, jaką dowód księgowy przechodzi od wpływu przez sprawdzenie, opis i akceptację do zaksięgowania i archiwum. Dobrze ułożony obieg ma jedno zadanie: do księgowej dociera komplet, czyli dokument z opisem, przypisanym kosztem i zapisem, kto go zatwierdził. Gdy tego brakuje, księgowa spędza koniec miesiąca na dzwonieniu do kierowników.
Poniżej obieg rozpisany na przykładzie jednej faktury, z podziałem ról, tabelą etapów i wskazówką, kiedy prowadzenie go w arkuszu przestaje wystarczać.
Przykład faktury za 24 000 zł brutto od dostawcy usług
Firma ma 60 pracowników i kilkadziesiąt faktur kosztowych miesięcznie. Dostawca wysyła fakturę za usługi marketingowe na 24 000 zł brutto. Założenia w przykładzie są umowne, w Twojej firmie progi będą inne.
| Etap | Kto | Typowy czas | Co ma wyjść z etapu |
|---|---|---|---|
| Wpływ | Asystentka albo KSeF | dzień 0 | Dokument w jednym miejscu, nie w trzech skrzynkach |
| Sprawdzenie danych | Asystentka | do 1 dnia | Zgodność numeru, NIP, kwoty i terminu płatności |
| Opis i MPK | Kierownik marketingu | do 3 dni | Opis merytoryczny, kategoria, miejsce powstawania kosztów |
| Akceptacja | Dyrektor finansowy powyżej 15 000 zł | do 2 dni | Zatwierdzenie z nazwiskiem i datą |
| Księgowanie | Księgowa | do 2 dni | Dekretacja na konta, zapis w księgach |
| Archiwum | Księgowa | w tym samym dniu | Oryginał i historia decyzji w jednym miejscu |
Na mailu ten sam obieg zwykle trwa dwa, trzy tygodnie, bo faktura czeka na odpowiedź w skrzynce kierownika i przy okazji gubi się między wiadomościami. W uporządkowanym obiegu realny czas to tydzień, bo etapy mają właścicieli i przypomnienia.
Etap 1 i 2. Wpływ i sprawdzenie danych
Pierwsza zasada brzmi: jedno miejsce wpływu. Faktury przychodzące na adresy handlowców, do księgowej i na ogólną skrzynkę biura to najczęstsze źródło zagubionych dokumentów. Faktury ustrukturyzowane pobierasz z KSeF, pozostałe wgrywasz jako pliki. Zasady działania systemu opisuje Ministerstwo Finansów.
Sprawdzenie dotyczy danych, nie sensu zakupu. Porównujesz numer, sprzedawcę, NIP, daty i kwoty z oryginałem, a przy walucie i korektach szczególnie uważasz na znaki i powiązanie z fakturą pierwotną. Ten etap powinna robić osoba z biura, nie kierownik.
Etap 3. Opis merytoryczny i MPK
To etap, na którym obieg najczęściej się zatrzymuje. Faktura za usługi marketingowe nie mówi, której kampanii dotyczy ani czy usługa została wykonana. Wie to tylko zamawiający. Dlatego opis i przypisanie kosztu muszą trafić do właściciela zakupu, a nie do księgowej. Jak pisać taki opis i czym różni się kategoria od MPK, wyjaśnia tekst o opisie merytorycznym faktury i MPK.
Wymagania wobec dowodu księgowego określa art. 21 ustawy o rachunkowości: dowód ma m.in. zawierać opis operacji gospodarczej oraz dane o kontrahentach i dacie. Warto sprawdzić z księgowością, jakiego opisu oczekuje, i podać kierownikom krótki wzór.
Etap 4. Akceptacja według kwoty
Progi kwot to najprostszy sposób, żeby drogie faktury miały więcej oczu, a tanie nie blokowały dyrektora. Typowy układ w firmie średniej wielkości: do 5 000 zł zatwierdza kierownik, od 5 000 do 50 000 zł dochodzi dyrektor finansowy, powyżej 50 000 zł zarząd. Ważne jest, żeby próg dotyczył kwoty faktury, a nie sumy za miesiąc od danego dostawcy, bo w drugim przypadku nikt nie wie, kiedy zaczyna się ten wyższy krok.
Ustal też zastępstwa. Najczęstszy powód zatrzymanej faktury to nie spór o koszt, tylko urlop osoby, która miała kliknąć zatwierdzenie.
Etap 5 i 6. Księgowanie i archiwum
Księgowa dostaje fakturę z opisem, MPK i listą akceptacji. Dekretację na konta robi według planu kont firmy w swoim programie. Po zaksięgowaniu dokument zostaje w archiwum razem z historią decyzji, tak żeby przy pytaniu kontrolera nie trzeba było odtwarzać, kto i kiedy zgodził się na wydatek. Szerzej opisujemy to w tekście o elektronicznym archiwum faktur kosztowych.
Nie każdy zakup ma fakturę VAT. Zakupy używanych rzeczy od osób prywatnych, na przykład w skupie monet i staroci z wyceną ze zdjęcia, dokumentuje się innym dowodem, więc obieg powinien przewidywać też taką ścieżkę i osobę, która go sprawdza.
Gdzie obieg zwykle się psuje
W obiegu dokumentów księgowych powtarzają się cztery miejsca, w których coś się zacina.
- Brak właściciela etapu. Faktura "jest u kogoś", ale nikt nie jest odpowiedzialny za jej ruch. Każdy etap musi mieć nazwisko lub rolę.
- Opis robi księgowa. Zgaduje, a potem pyta. Opis ma pisać ten, kto zamówił.
- Progi w głowie dyrektora. Gdy zasady nie są zapisane, zatwierdza się to, co akurat trafi na biurko.
- Brak widoku zaległości. Dopiero zamknięcie miesiąca pokazuje, że 12 faktur nie ma opisu.
Kiedy wystarczy arkusz, a kiedy kupić system
Arkusz i wspólny folder działają, gdy faktur jest kilkanaście miesięcznie, a opisują je dwie, trzy osoby. Granica przychodzi, gdy faktur jest kilkadziesiąt, kierowników kilkunastu, a księgowa musi umieć wykazać, kto zatwierdził konkretny wydatek. Wtedy arkusz przestaje pokazywać, na kim stoi faktura, i nie pilnuje progów.
System do obiegu faktur kosztowych robi trzy rzeczy, których arkusz nie zrobi: kieruje fakturę do właściwej osoby według rodzaju i kwoty, przypomina o zaległym kroku i zapisuje historię decyzji obok dokumentu. Autoryzuj robi to dla faktur z KSeF i plików PDF, a dekretację wstępną, czyli kategorię, MPK i opis, zbiera od właściciela kosztu przed przekazaniem do księgowości. Opisujemy ją na stronie dekretacja faktur kosztowych, a cały proces od wpływu do eksportu na stronie o obiegu faktur kosztowych. Plany od 199 zł netto miesięcznie są w cenniku.
Najczęstsze pytania
Czym jest obieg dokumentów księgowych? To ustalona kolejność etapów, przez które przechodzi dowód księgowy, od wpływu do archiwum. Określa, kto sprawdza, opisuje, zatwierdza i księguje dokument oraz w jakim czasie.
Kto w firmie odpowiada za obieg dokumentów księgowych? Najczęściej dyrektor finansowy albo główna księgowa ustala zasady, a właściciele kosztów w działach odpowiadają za opis i akceptację. Odpowiedzialność za poszczególne etapy warto zapisać w krótkiej instrukcji obiegu.
Ile powinien trwać obieg faktury kosztowej? Dla typowej faktury cel to około tygodnia od wpływu do księgowania, z zapasem do terminu płatności. Dłuższy czas oznacza zwykle brak opisu albo nieobecność osoby zatwierdzającej.